Thai Idiom - Thai Slang

 

 


ปลาหมอตายเพราะปาก
 

 

ถึงบางพูดพูดดีเป็นศรีศักดิ์
มีคนรักรสถ้อยอร่อยจิต
แม้นพูดชั่วตัวตายทำลายมิตร
จะถูกผิดที่มนุษย์จะพูดจา


เป็นสำนวนกลอนแปดสุภาพของท่านรัตนกวีสุนทรภู่ กล่าวไว้ในนิราศภูเขาทอง ซึ่งพ่อแม่แลครูบาอาจารย์นำมาเป็นคติธรรมสอนใจบุตรหลานและศิษย์ ให้ยับยั้งชั่งจิตชั่งใจก่อนจะพูดอะไรออกไป เพราะคำที่พูดออกไปแล้วนั้นจะส่งผลดีและผลเสียให้อย่างมหาศาล จนมีสุภาษิตและบทกลอนเกี่ยวกับเรื่องปากหรือคำพูดอยู่มากมายหลายสำนวน เช่น พูดดีเป็นศรีแก่ปาก แต่ถ้าพูดมากปากจะเป็นสี
: ปรารถนาสิ่งใดในปัฐพี เอาไมตรีแลกได้ดั่งใจจง : อันอ้อยตาลหวานลิ้นแล้วสิ้นซาก แต่ลมปากหวานอยู่ไม่รู้หาย : สำเนียงส่อภาษา กิริยาส่อสกุล : จนมาถึง "ปลาหมอตายเพราะปาก" ซึ่งผู้เขียนได้หยิบยกขึ้นมาอารัมภบท หรือที่พระนักเทศน์ท่านนิยมเรียกว่า "นิกเขปบท" เป็นบทเริ่มต้นหรือเป็นประธานของสำนวนไทยในวันนี้

การพูดการจานั้นท่านว่าสำคัญนัก ถึงแม้จะเป็นรองการกระทำ แต่ถ้าใช้คำพูดให้ถูกทิศถูกทางแบบที่พระท่านว่า "ถูกกาลเทศะ" แล้วไซร้ ก็สามารถจะใช้ช่วย ทั้งช่วยทำให้อะไรๆ ดีขึ้นถึงเลอเลิศ หรือบางทีก็ช่วยซ้ำเติมจนล่มจมไปเลย สุนทรภู่ท่านจึงรจนาไว้ในกลอนยาวถวายโอวาทว่า

 

เป็นมนุษย์สุดนิยมเพียงลมปาก
จะได้ยากโหยหิวเพราะชิวหา
แม้นพูดดีมีคนเขาเมตตา
จะพูดจาจงพิเคราะห์ให้เหมาะความ

 

มีตัวอย่างมากมายในอดีตและปัจจุบัน ทั้งผู้ได้ดีเพราะปาก และเคราะห์ร้ายก็เพราะปาก จะว่าเพราะเคราะห์กรรมบันดาลกระนั้นหรือ ในเมื่อปากมันอยู่กับเรา ไฉนเราจึงไม่ยอมบังคับมัน จะว่ามันบังคับไม่ได้ก็ใช่ที่ นี่แหละคือปัญหาที่น่าคิด

มีมากมายหลายสาเหตุที่ทำให้คนเดือดร้อนเพราะปาก เช่น ไม่มีการศึกษา ไม่รู้จักกริยามารยาท ไปจนถึงประมาทเลินเล่อ เผลอตัวเผลอใจ เผลอจิตคิดไปว่า "กูแน่" แล้วก็กล่าวผรุสวาท-มุสาวาท ออกไป ที่สำคัญก็คือ รู้แล้วฝืนพูด นี่นับว่าร้ายแรงที่สุดในบรรดาสาเหตุของการทำผิดทางวาจา ในทางศีลนั้นท่านจำแนกมุสาวาทไว้เป็น 4 ประเภท คือ 1.พูดเท็จ 2. พูดส่อเสียด 3.พูดคำหยาบ และ 4.พูดเพ้อเจ้อ

พูดเท็จ ได้แก่ รู้อยู่ว่าไม่จริง ก็แกล้งกล่าวให้เป็นจริง หรือเรื่องที่เป็นจริงก็ปฏิเสธว่าไม่จริง หรือเรื่องจริงเป็นอย่างหนึ่ง แต่บิดเบือนให้เป็นเรื่องอื่นไป โดยมีเจตนาจะทำให้ผู้ฟังเข้าใจไขว้เขวเป็นสมุฏฐาน

พูดส่อเสียด ได้แก่ คนชอบนินทาว่าร้าย มีนิสัยชอบยุแยงตะแคงรั่ว นำเอาคำพูดของคนโน้นมาเล่าให้คนนี้ฟัง หรือนำเอาคำพูดของฝ่ายนี้ไปให้ฝ่ายโน้นฟัง โดยหวังจะให้ทั้งสองทะเลาะเบาะแว้งกัน  แบบนี้ท่านเรียกว่า คนส่อเสียด

พูดคำหยาบ ได้แก่ ใช้ภาษาแม่ค้าปากคลองขึ้นมึงขึ้นกู เป็นอีเป็นไอ้ หรือใช้คำพูดกระทบกระเทียบเปรียบเปรยกับบุคคลหรือสิ่งของที่บุคคลอื่นเขาเคารพนับถือ เช่น พ่อ แม่ ครูบาอาจารย์ พระเจ้าพระสงฆ์ หรือแม้แต่สถาบันทางศาสนา สถาบันทางการศึกษา เป็นต้น พูดกระทบกระแทกแดกดัน ว่าให้โดยตรงไม่ได้ก็พูดอ้อมค้อมไปให้เสียหาย เข้าในสำนวนไทยว่า "ตีวัวกระทบคราด"

พูดเพ้อเจ้อ ได้แก่ พูดเรื่องที่เป็นไปไม่ได้ รู้ทั้งรู้ว่ามันไม่มีทางเป็นไปได้ หรือบางทีตัวเองก็ไม่แน่ใจ แต่ก็ฝืนใจพูดออกไปให้คนเชื่อ เหมือนการโฆษณาชวนเชื่อ แบบนี้ท่านเรียกว่า พูดเพ้อเจ้อ

พระพุทธองค์ตรัสหลักเกณฑ์ไว้ว่า "จะรู้ได้ว่าคนไหนเป็นคนฉลาดก็ด้วยการสนทนาปราศรัย" เพราะความฉลาดสามารถของคนนั้นปรากฏออกมาทางวาจา แต่ในบรรดาสาเหตุแห่งการพูดผิดๆ นั้น ท่านระบุว่า "ความสำคัญผิดคิดว่าตัวเองเก่ง ความมีอีโก้สูง ไม่ยอมลงหัวให้กับใคร จนกลายเป็นผู้มีนิสัยชอบปรามาสผู้อื่นอยู่เป็นนิตย์" จึงพูดจาอะไรไม่ระมัดระวัง พูดออกไปทั้งๆ ที่รู้ ผู้พูดประเภทนี้นับว่ามีเจตนาลามกเป็นสมุฏฐาน

ยถาวาที ตถาการี แปลว่า พูดอย่างไรก็ควรทำอย่างนั้น หรือควรทำเหมือนที่พูดไว้ น่าจะเป็นนิติธรรมนำทางของบรรดานักการเมืองผู้อาสารับใช้ประเทศชาติประชาชน เพราะหาเสียงไว้เช่นใด ก็ต้องทำให้ได้เช่นนั้น ไม่ใช่พูดอย่างทำอย่าง จนเคยมีคนเปรียบเทียบไว้ว่า คนที่มักกระทำกรรมหยาบช้าโดยคิดว่าสมบัติของประชาชนเป็นของตนนั้น มีแต่นักการเมือง (ไทย) และโจรกระจอกเท่านั้น นั่นเป็นอะไรที่ควรนำมาสอนใจตัวเองเป็นอย่างยิ่ง อย่านับแต่พระธรรมคำสอนอันสูงส่งเลย

กลับมาเรื่องปลาหมอ ถามว่าเกี่ยวอะไรกับปาก ท่านชี้แจงว่า ปลาหมอนั้นความอดทนต่ำมาก ดำน้ำลงไป กรรมการยังไม่ทันจับเวลาก็หายใจไม่อึดเสียแล้ว ต้องโผล่ขึ้นมาหาอากาศทางปาก แบบว่าดำน้ำผลุบๆ โผล่ๆ เป็นเป้าให้ชาวประมงเหวี่ยงแหจับได้โดยง่าย ท่านจึงนำเอาพฤติกรรม "ตายเพราะปาก" ของปลาหมอมาใช้กับคนที่ตายเพราะคำพูด สุดท้ายนี้ขอนำเอาคำพูดของ พลเอกชาติชาย ชุณหะวัณ อดีตนายกรัฐมนตรี ที่เคยกล่าวไว้มาทบทวนอีกทีว่า "ก่อนพูดเราเป็นนายของคำพูด แต่หลังพูด คำพูดจะกลายเป็นนายเรา"

 

พระมหานรินทร์ นรินฺโท
September 11, 2004

 

 

E-Mail ถึง บก.
peesang2003@hotmail.com

All Right Reserved @ 2003
 

www.alittlebuddha.com  วัดไทย ลาสเวกัส 2920 McLeod Dr. Las Vegas NV 89121 U.S.A. (702) 384-2264